de perfectionist

Hoe kan ik mezelf bevrijden van perfectionisme? Welke techniek gebruik je dan? Een uit het Boedhisme? Bewust worden van je ademhaling? Ja. Onderzoeken en vaststellen hoe ze gaat: zwaar, snel, subtiel, lang, grof… Het  blijkt géén ademhalingsoefening te zijn. Het is een oefening in bewustzijn. 

Okee, bewustworden dus: angst als voedingsbodem voor perfectionisme? Angst voor straf. Stel een kind valt, fout! Moeder boos, kleren vies, fout. Moeders boze stem als straf. Straf? Ja logisch. Vallen is fout.

Stel op je schoolrapport staat achter gedrag: onvoldoende en daarachter ‘Ciesje kan het wel maar wil het niet’. Dit lijkt een onschuldige aanmoediging om harder te werken maar is in feite een veroordeling van de leerling. In haar doorwerking op de jonge nog kneedbare psyche van het kind, is deze veroordeling fataal. Je bent niet alleen onmachtig om het goede te doen. Je blijkt het ook nog eens wíllens en wétens fout te doen. Terwijl je niets liever wilt dan het ze naar de zin te maken! 

Een vernietigender oordeel is: ‘je doet het nóóit goed’. Dit ‘nooit’ maakt de situatie ook nog uitzichtloos.  De hoop verdwijnt ooit onder de macht van de opvoeder uit te komen. Een straffende macht, die zich laat gelden over God mag weten welke tijdsspanne heen. Hé dit klinkt bijna Bijbels. Hup, stempel erop, brandmerken. Slechte leerling, slecht kind. Voor altijd veroordeeld? Uit zelfbehoud kiest het kind ervoor geloof te hechten aan de waarheid van dit oordeel. ‘Eert uw vader en uw moeder’ was immers het gebod. Op twijfel staat straf. Ze houden immers zielsveel van je. Daar weten ze op school alles van. Daar helpen ze je voor moederdag braaf de tekening in te kleuren die bij het voorgedrukte weeïge versje staat. Zo laten ze weten dat de school bij de ouders hoort, de ouders bij de kerk, de kerk bij OnzeLieveHeer, díe weer bij de juf en die weer bij de ouders. Het kind ziet zich gesteld tegenover een muur van opvoeders, eensgezind in hun oordeel. Door je als kind dat oordeel toe te eigenen ontkom je aan een verscheurde ziel. 

Maar mét de zelfveroordeling komt ook de perfectionist. Een theatertraining ‘fout clownen’? Willens en wetens fouten maken? Dat wil zeggen welbewust? Voor een perfectionist is dat een helse klem. Ja! Precies ín die klem ligt de bevrijding. Als clown wil je je werk graag góed doen. Je ziet je publiek graag genieten. Genieten ze niet genoeg dan doe je er nog een schepje bovenop. Je weet ook dat het spel verdwijnt als je je best gaat doen. Zwaar inzetten op je oorspronkelijkheid? Dan ben je al weer los van je oorsprong. Liefde is je oorsprong. Liefde kun je niet dóen. Liefde bén je. Leuk bén je. Daar moet je eerder iets voor láten. Wat me in kinderen aantrekt is hun ongeschonden vertrouwen in eigen goedheid. Hun heelheid. Een heelheid zo  krachtig dat ze de scheur in de ziel van een volwassene kan helen. Voor ieder van de 7 miljard spelers op het wereldtoneel geldt wat ook voor de clown geldt: leer te spelen met je fouten en mislukkingen. Leer van jezelf te houden. Dat is de weg de waarheid en het leven. Dat bén je. Ik ook.

Deze tekst is verschenen in Wereldregio vrijdag 16 oktober 2020